Fatih ve Tarihi Yarımada'da Gezilecek Yerler: Bölge Bölge Rehber

Tarihi Yarımada'yı birkaç saate sığdırmaya çalışmayın

Fatih, İstanbul'un surlarla çevrili eski şehridir. Marmara ve Haliç sur hatları arasında kalan, Sultanahmet'in burnundan kara surlarına uzanan koca yarımada. Bizans'ın Konstantinopolis'i ile Osmanlı'nın payitahtı aynı yedi tepenin üzerinde, üst üste durur. Ayasofya'nın önünden geçen tramvay, altında bin beş yüz yıllık bir kentin katmanları üzerinde ilerler.

Bu yüzden Fatih tek tip bir gezi değildir. Anıtsal çekirdek Sultanahmet'te toplanır. Ticaret Eminönü'nün sahiline iner. Süleymaniye üçüncü tepeden şehre bakar. Balat ve Fener Haliç yamaçlarında kendi dokusunu kurar. Hepsi bir ilçenin, Fatih'in içindedir ve yarımada doğal olarak birkaç bölgeye ayrılır.

En sık yapılan hata her şeyi birkaç saate sıkıştırmak ya da sadece Sultanahmet'i görüp yarımadayı gezdim sanmaktır. Ayasofya, Topkapı, Kapalıçarşı ve Balat aynı güne konunca gezi bir koşuya döner ve hiçbiri hakkıyla görülmez. İyi plan yarımadayı bölgelere ayırır ve iki ya da üç güne yayar. Bu rehber büyük resmi verir ve haritadaki yirmi altı noktayı yürünebilir bölgeler halinde sıraya dizer.

Hızlı cevap

Tarihi Yarımada tek bir gezi değil, bölgelere ayrılıp iki üç güne yayılması gereken koca bir eski şehirdir.

• İki üç gün ayırın ve her günü bir ya da iki bölgeye odaklayın: Sultanahmet, sonra çarşılar ve Eminönü, sonra Süleymaniye ile Balat-Fener.
• T1 tramvayı yarımadanın omurgasıdır; Sultanahmet, Beyazıt ve Eminönü aynı hat üzerinde, arası yürünür.
• Camilere girişte mütevazı giyinin, ayakkabıları çıkarın, namaz vakitlerinden kaçının; kadınlar için başörtüsü gerekir.
• Bilet ve saatler değişir; camilerde namaz vakti kapanışları olur, resmî kaynaktan güncel teyit edin.

1. Ayasofya

Yarımadanın kalbi ve en eski anıtı. 537'de imparator Justinianus'un açtığı bu yapı bin yıl boyunca Hristiyan dünyasının en büyük kilisesiydi; 1453'ten sonra cami oldu, cumhuriyet döneminde müze, sonra yeniden cami. Kubbenin altında Bizans mozaikleri ile Osmanlı hatları yan yana durur ve bu iki katman aynı anda görülür. İçerisi çoğu ziyaretçinin beklediğinden büyük ve loştur; ışığın yukarıdan indiği sabah erken saatlerde en etkileyici halindedir. Artık işleyen bir cami olduğu için namaz vakitlerinde ziyaret düzeni değişir ve kadın ziyaretçilerden başörtüsü beklenir. Kuyruklar gün ortasında uzar. Giriş düzeni ve ücret son dönemde değişti, resmî kaynaktan teyit edin. Meydanın hemen karşısında Sultanahmet Camii durur, ikisi yürüyerek birkaç dakikadır.

2. Sultanahmet Camii

Ayasofya'nın tam karşısında, altı minaresiyle silueti belirleyen cami. Sultan I. Ahmed için 1609-1616 arasında yapıldı; içini kaplayan mavi-yeşil İznik çinileri yüzünden Batı dillerinde "Mavi Cami" adıyla anılır. Avlusu geniştir ve dört bir yandan girilebilir; iç mekan gün ışığında yüzlerce pencereden aydınlanır. İşleyen bir cami olduğu için ziyaret namaz vakitleri dışında yapılır ve bu saatlerde kapılar ibadete ayrılır. Girişte ayakkabılar çıkarılır, poşet verilir; kadınlar başını örter, kısa giyenler için eşarp bulunur. Uzun yıllar süren restorasyonun ardından iç mekan yeniden açık ama çalışma alanları dönem dönem değişebilir. Sabah erken ya da öğleden sonra geç saatlerde kalabalık görece azalır. Hemen batısında Hipodrom meydanı uzanır.

3. Sultanahmet Meydanı (Hipodrom)

Bugün ağaçlıklı bir meydan gibi görünen bu uzun alan, Bizans'ın at yarışı ve halk gösterileri meydanı Hipodrom'un üzerindedir. Zemininin altında hala antik yapının izleri durur. Meydan boyunca üç anıt sıralanır: Mısır'dan getirilen dikili taş (Theodosius Obeliski), Yunanistan'dan gelen burmalı Yılanlı Sütun ve örme taştan Konstantin Sütunu. Kuzey ucunda Alman Çeşmesi, II. Wilhelm'in armağanı olarak durur. Meydan açık ve ücretsizdir, her saat gezilebilir; gölge azdır, yaz öğlelerinde sıcak olur. Sabah erken saatlerde hem serin hem sakindir. Sultanahmet Camii ile Ayasofya bu meydanın iki ucundadır, yani üç durak aslında tek bir yürüyüştür. Meydanın güneybatısında Türk ve İslam Eserleri Müzesi bulunur.

4. Topkapı Sarayı

Sarayburnu'nun tepesinde, Haliç ile Marmara'nın buluştuğu noktaya bakan saray. Fatih Sultan Mehmed'in yaptırdığı bu yapı yaklaşık dört yüz yıl Osmanlı'nın yönetim merkezi ve padişah konutuydu. Tek bir bina değil, avlular, köşkler ve bahçelerden oluşan bir kent gibidir; hazine, mutfaklar, kutsal emanetler ve deniz manzaralı köşkler ayrı ayrı gezilir. Harem bölümü çoğu zaman ayrı biletle gezilir. Baştan sona hakkıyla görmek yarım günü rahat alır, bu yüzden aceleye getirilmemeli. Sabah açılışta girmek hem kalabalıktan hem sıcaktan kaçmanın yoludur; öğleye doğru avlular dolar. Bilet, harem ekstrası ve kapalı günler değişir, resmî kaynaktan teyit edin. Sarayın bahçe kapısından Gülhane Parkı'na inilir, Arkeoloji Müzeleri de aynı yamaçtadır.

5. Yerebatan Sarnıcı

Ayasofya'nın birkaç adım batısında, sokak seviyesinin altına inen kapalı bir su sarnıcı. 6. yüzyılda Justinianus döneminde şehrin su ihtiyacı için yapıldı; üç yüzü aşkın sütun loş, serin ve yankılı bir salon oluşturur. Dipteki iki Medusa başı, yan yatık ve ters yerleştirilmiş halleriyle en çok fotoğraflanan köşedir. İçerisi yazın bile serindir, bu yüzden sıcak öğle saatleri için iyi bir moladır. Zemin ıslak ve platformlar dar olabilir, dikkatli yürümek gerekir. Yakın dönemde yenilenen aydınlatma ve ses düzeni mekanı sahne gibi kullanıyor; bu bazı ziyaretçiye çok, bazısına az gelebilir. Bilet, saat ve zaman zaman akşam seansları değişir, resmî kaynaktan teyit edin. Çıkışta yeniden Ayasofya meydanındasınızdır.

6. İstanbul Arkeoloji Müzeleri

Topkapı Sarayı ile Gülhane Parkı arasındaki yamaçta, üç binadan oluşan müze topluluğu. Klasik dönem heykelleri, lahitler, çini eserler ve antik Yakın Doğu koleksiyonu burada toplanır; İskender Lahdi diye anılan işlemeli taş sanduka en çok bilinen parçalardandır. Yarımadanın en yoğun anıtlarının aksine buradan çoğu zaman daha sakin gezilir, bu yüzden kalabalıktan bunalanlar için iyi bir denge noktasıdır. Bölümler dönem dönem restorasyon için kapanabilir, yani her salon aynı anda açık olmayabilir. Gölgeli bahçesinde oturup soluklanmak mümkündür. Bilet ve açık bölümler değişir, resmî kaynaktan teyit edin. Aynı kapıdan çıkıp yokuş aşağı Gülhane Parkı'na, oradan Sarayburnu'na inebilirsiniz.

7. Gülhane Parkı

Topkapı Sarayı'nın dış bahçesiyken bugün herkese açık olan büyük şehir parkı. Yüzyıllık ağaçların altından geçen yollar, ilkbaharda açan lale tarhları ve yamaçtan görünen Boğaz manzarasıyla yarımadanın en rahat nefes alınan yeridir. Anıt ziyaretleri arasında oturup dinlenmek, çay içmek ya da picnic yapmak için idealdir. Park ücretsiz ve gün boyu açıktır; hafta sonları yerel halkla dolar, hafta içi sabahları daha sakindir. Üst ucunda Sarayburnu'na ve manzara terasına çıkan patikalar vardır. Nisan'da lale mevsiminde renkli ama kalabalık olur. Alt kapısından tramvay hattına ve Sirkeci yönüne, üst kapısından Topkapı ve Ayasofya'ya çıkılır, yani park iki bölgeyi birbirine bağlar.

8. Sarayburnu

Yarımadanın kuzeydoğu ucu, Haliç ile Marmara'nın ve Boğaz'ın buluştuğu burun. Gülhane Parkı'nın yamacından inince ulaşılan bu noktadan Üsküdar, Kız Kulesi ve karşı kıyı bir arada görünür. Bizans ve Osmanlı sarayları tam da bu manzara için buraya kuruldu; gemilerin şehre bu burnu dönerek girmesi boşuna değil. Açık, rüzgarlı ve ücretsiz bir alandır; gün batımında karşı kıyının ışıkları yanarken oturmak için iyi bir yer. Çevrede çay bahçeleri ve yürüyüş yolu vardır. Tramvay ve vapur iskeleleri yürüme mesafesindedir, yani burası hem bir mola hem bir geçiş noktasıdır. Buradan sahil boyunca Eminönü'ne, oradan çarşılara yürünebilir.

9. Çemberlitaş Sütunu ve Hamamı

Tramvayla Sultanahmet'ten Beyazıt'a giderken yolun ortasında duran yanık kırmızı sütun, Konstantin'in şehri Roma'nın yeni başkenti ilan ettiği 330 yılına uzanır. Yüzyılların yangınlarından karardığı için halk arasında "Çemberlitaş", yani demir çemberlerle sarılmış taş adını almıştır. Hemen yanında Mimar Sinan'ın yaptığı 16. yüzyıl hamamı, hala işleyen tarihi hamamlardan biri olarak durur. Sütunu görmek ücretsiz ve birkaç dakikalık iştir; hamam deneyimi isteyenler için ayrı bir plan gerektirir, fiyat ve seanslar değişir, güncel olarak resmî kaynaktan teyit edin. Tramvay tam yanından geçtiği için ulaşımı kolaydır. Burası Sultanahmet ile Kapalıçarşı arasındaki doğal geçiştir. Birkaç adım ötede Nuruosmaniye Camii ve onun kapısından Kapalıçarşı başlar.

10. Nuruosmaniye Camii

Kapalıçarşı'nın en görkemli kapısının hemen yanında duran cami. 18. yüzyıl ortasında tamamlanan yapı, Osmanlı mimarisinde barok üslubun ilk büyük örneklerindendir; klasik dönemin sade çizgilerinin yerini kıvrımlı taş işçiliği ve geniş, aydınlık bir iç mekan alır. Avlusu at nalı biçiminde, alışılmadık planıyla dikkat çeker. Çarşıya girip çıkan kalabalığın ortasında olmasına rağmen içerisi çoğu zaman sakin ve serindir, yani alışverişin gürültüsünden kısa bir kaçış sunar. İşleyen bir cami olduğu için namaz vakitleri dışında ziyaret edilir, giyim ve ayakkabı kuralları geçerlidir. Ziyaret ücretsizdir. Avlunun bir kapısı doğrudan Kapalıçarşı'nın Nuruosmaniye Kapısı'na açılır, yani cami ile çarşı arasında geçiş anlıktır.

11. Kapalıçarşı

Dünyanın en eski ve en büyük kapalı çarşılarından biri; Fatih Sultan Mehmed döneminde kurulup yüzyıllar içinde büyüyen, kubbeli sokaklardan oluşan bir labirent. Dört binden fazla dükkanıyla halı, takı, seramik, deri ve baharat satılır; iç sokakların adları hala eski loncaların izini taşır. İçeride yön bulmak zordur ve bu aslında çarşının doğasıdır, kaybolmak gezinin bir parçasıdır. Fiyatlar pazarlıkla belirlenir ve turistik ana akslar en pahalı yerlerdir; kenar sokaklar daha sakin ve çoğu zaman daha uygundur. Pazar günleri ve dini bayramlarda kapalıdır, açık günlerde öğleden sonra tıklım tıklımdır. Sabah erken saatler hem serin hem seyrektir. Kuzey kapılarından çıkınca yokuş aşağı Mısır Çarşısı ve Eminönü yönü başlar.

12. Mısır Çarşısı

Eminönü'nde, Yeni Cami'nin yanında duran L biçimli kapalı baharat çarşısı. 17. yüzyılda Yeni Cami külliyesinin gelirini karşılamak için yapıldı; adını bir dönem Mısır'dan gelen baharat ticaretinden alır. Bugün baharat, kuruyemiş, lokum, çay ve peynir tezgahları sıralanır; renk ve koku Kapalıçarşı'dan daha yoğun, alan ise daha küçüktür. Ana koridor sürekli kalabalıktır ve satıcılar ısrarcı olabilir; tadımları denemek serbesttir ama fiyatları karşılaştırmak iyi olur. Çarşının çevresindeki açık sokaklarda yerel halkın alışveriş ettiği daha ucuz tezgahlar bulunur. Pazar günleri görece sakindir, hafta içi sabahları en rahatıdır. Bir kapısı Yeni Cami avlusuna, bir kapısı Rüstem Paşa Camii ve Galata Köprüsü yönüne açılır.

13. Rüstem Paşa Camii

Mısır Çarşısı'nın hemen arkasındaki işlek çarşı sokaklarının üzerinde, bir kat yükseğe kurulmuş küçük ama olağanüstü cami. Mimar Sinan'ın eseri olan yapı, içini ve dış cephesini kaplayan yoğun İznik çinileriyle tanınır; kırmızı laleler, karanfiller ve geometrik desenler duvarları baştan sona sarar. Küçük olduğu için insan mimariyle daha yakın bir ilişki kurar, çini detayları göz hizasındadır. Girişi kolay değildir; çarşı sokağındaki mütevazı bir merdiven yukarı çıkar, bu yüzden çoğu ziyaretçi farkında olmadan önünden geçer. İşleyen bir cami olduğu için namaz vakitleri dışında, giyim kurallarına uyarak ziyaret edilir. Ücretsizdir. Aşağı inince yeniden Mısır Çarşısı ve Galata Köprüsü'nün ayağındasınızdır.

14. Yeni Cami

Eminönü meydanında, vapur iskelelerinin ve Galata Köprüsü'nün hemen yanında duran büyük cami. Adı "yeni" olsa da 17. yüzyılda tamamlandı; yapımı savaşlar ve saltanat değişiklikleri yüzünden yarım yüzyıla yayıldığı için uzun bir hikayesi vardır. Basamaklarında beslenen güvercinler ve önünden geçen kalabalık, caminin Eminönü'nün en tanıdık simgesi olmasını sağlar. İç mekan geniş ve aydınlıktır, çini süslemeleri döneminin izlerini taşır. İşleyen bir cami olduğu için namaz vakitleri dışında ziyaret edilir, giyim ve ayakkabı kuralları geçerlidir. Ücretsizdir. Avlusunun bir yanı Mısır Çarşısı'na, ön cephesi ise doğrudan Galata Köprüsü'ne ve vapur iskelelerine bakar, yani burası çarşılar ile su arasındaki eşiktir.

15. Galata Köprüsü

Haliç'in ağzını geçip Eminönü ile Karaköy'ü birbirine bağlayan iki katlı köprü. Bugünkü yapı 1990'larda açıldı ama bu noktada yüzyıllardır bir köprü vardır ve şehrin iki yakasını burası birleştirir. Üst katta gün boyu balık tutan oltacılar sıralanır, alt katta Haliç'e bakan balık lokantaları ve çay bahçeleri işler. Köprünün üzerinden yürümek yarımadanın en iyi manzaralarından birini verir: bir yanda Süleymaniye ve Yeni Cami'nin siluetleri, diğer yanda Galata Kulesi. Rüzgarlı ve açıktır; gün batımında karşı kıyı kızarırken yürümek için iyi bir vakittir. Ücretsizdir ve her saat geçilebilir. Eminönü ucundan çarşılara ve Yeni Cami'ye, oradan yokuş yukarı Süleymaniye'ye dönülür.

16. Süleymaniye Camii

Üçüncü tepenin zirvesinde, Haliç'e ve şehre tepeden bakan cami. Mimar Sinan'ın Kanuni Sultan Süleyman için 16. yüzyılda yaptığı bu yapı, İstanbul silüetinin en baskın öğelerinden biridir. Cami tek başına değil, bir külliyenin merkezidir: medreseler, hamam, aşevi ve avlular etrafını sarar. İç mekan dengeli oranları ve yukarıdan inen ışığıyla ferahtır, Sinan'ın olgunluk dönemi işidir. Avlusunun arka terasından Haliç, Galata ve Boğaz bir arada görünür, bu manzara başlı başına çıkışa değer. İşleyen bir cami olduğu için namaz vakitleri dışında, giyim kurallarına uyarak ziyaret edilir; ücretsizdir. Çevresindeki eski sokaklarda köfteciler ve öğrenci kahvehaneleri vardır. Yokuş aşağı Bozdoğan Su Kemeri ve Şehzadebaşı yönüne inilir.

17. Bozdoğan (Valens) Su Kemeri

Şehri boydan boya kesen, Atatürk Bulvarı'nın üzerinden geçen taş kemer. 4. yüzyılda Roma döneminde şehre su taşımak için yapıldı ve yüzyıllar boyunca Bizans ile Osmanlı bu hattı kullanmaya devam etti. Bugün altından geniş bir bulvar ve trafiği akar, yani antik mühendislik ile modern şehir tam anlamıyla iç içedir. Kemer açık alanda durur, ücretsizdir ve dıştan her saat görülebilir; içine girilmez ama iki tepe arasında yükselen ölçeği yakından etkileyicidir. Fotoğraf için en iyi açı bulvarın kenarından, kemerin altına doğru bakınca çıkar. Süleymaniye'den yokuş aşağı yürüyerek gelinir. Kemerin bir yanında Şehzadebaşı Camii, biraz ötesinde Zeyrek yamacı başlar, yani burası Süleymaniye ile Fatih arasındaki bağdır.

18. Şehzadebaşı Camii

Bozdoğan Su Kemeri'nin yanında duran, dengeli oranlarıyla dikkat çeken cami. Mimar Sinan'ın erken dönem eserlerinden biridir; Kanuni'nin genç yaşta ölen oğlu Şehzade Mehmed'in anısına 16. yüzyıl ortasında yapıldı. Sinan bu yapıyı sonraki büyük camilerine giden yolda bir çıraklık işi olarak anmıştır, ama simetrik planı ve süslü avlusuyla kendi başına olgun bir eserdir. Çevre bahçesi ve türbeleri sakindir, yarımadanın anıtsal çekirdeğine göre çok daha az ziyaretçi alır. İşleyen bir cami olduğu için namaz vakitleri dışında, giyim kurallarına uyarak gezilir; ücretsizdir. Sultanahmet'in kalabalığından bunalanlar için bu bölge sessiz bir denge noktasıdır. Buradan Fatih Camii yönüne ya da Zeyrek yamacına doğru yürünür.

19. Zeyrek Molla Camii

Zeyrek yamacında, Haliç'e bakan sırtta duran ve aslında Bizans'tan kalma bir kilise olan yapı. 12. yüzyılda Pantokrator Manastırı'nın kilisesi olarak yapıldı, İstanbul'un fethinden sonra camiye çevrildi ve bugün hala işlevini sürdürür. Tuğla örgülü dış cephesi ve iç mekanındaki eski zemin döşemeleri Bizans döneminin görece az kalan izlerindendir. Çevresi UNESCO korumasındaki eski ahşap evlerle çevrilidir; dik, dar ve otantik sokakları yarımadanın turistik olmayan bir yüzünü gösterir. Restorasyon çalışmaları dönem dönem erişimi değiştirebilir, açık olup olmadığını önceden teyit edin. İşleyen bir cami olduğu için giyim kuralları geçerlidir, ücretsizdir. Yamaçtaki eski sokakları gezmek başlı başına değer; buradan Haliç kıyısına ve Balat yönüne inilir.

20. Fatih Camii

Yarımadanın dördüncü tepesinde, çevresine adını veren büyük külliye. İstanbul'u fetheden Fatih Sultan Mehmed adına 15. yüzyılda yapıldı; deprem sonrası 18. yüzyılda büyük ölçüde yeniden inşa edildiği için bugünkü hali özgün yapıdan farklıdır. Cami, medreseleri, aşevi ve Fatih'in türbesiyle geniş bir külliyenin merkezidir ve mahallenin dini hayatının hala kalbidir. Sultanahmet'teki camilere göre çok daha az turist, çok daha fazla yerel cemaat görürsünüz, yani atmosferi daha yaşayan ve daha az sahnedir. Çarşamba günleri çevresinde kurulan pazar bölgeyi hareketlendirir. İşleyen bir cami olduğu için namaz vakitleri dışında, giyim kurallarına uyarak ziyaret edilir; ücretsizdir. Buradan Yavuz Selim Camii ve Çarşamba yönüne yürünür.

21. Yavuz Sultan Selim Camii

Haliç'e tepeden bakan bir sırtta, sade ve etkileyici duruşuyla öne çıkan cami. 16. yüzyıl başında Sultan Selim adına yapıldı; tek ve geniş kubbesi, süslemeden çok oranla konuşan iç mekanıyla klasik dönemin dingin bir örneğidir. Yanındaki eski su havuzu ve avlusundan Haliç ile karşı yamacın manzarası açılır. Turistik akslardan uzakta olduğu için çoğu zaman çok sakindir; burası kalabalıktan uzak, düşünceli bir mola isteyenler içindir. İşleyen bir cami olduğu için namaz vakitleri dışında, giyim kurallarına uyarak gezilir; ücretsizdir. Avlunun kenarındaki manzara terası fotoğraf için iyi bir noktadır. Buradan yokuş aşağı Kadınlar Pazarı ve Fener kıyısı yönüne inilir, yani cami yamaçla kıyı arasındaki geçiştir.

22. Kadınlar Pazarı

Fatih'in iç mahallelerinde, Bozdoğan Su Kemeri'ne yakın bir meydanın çevresinde kurulu yerel çarşı bölgesi. Adının aksine bugün en çok Güneydoğu mutfağıyla, özellikle Siirt kökenli lokantalarıyla bilinir; büryan kebabı, perde pilavı ve kavurma tezgahları burada sıralanır. Turistik çarşılardan farklı olarak burası öncelikle yerel halkın alışveriş edip yemek yediği bir yerdir, yani gerçek bir mahalle mutfağı deneyimi sunar. Meydan gün boyu hareketlidir, öğle ve akşam yemek saatlerinde en canlıdır. Fiyatlar Sultanahmet'e göre uygundur ve ısrarlı satış baskısı azdır. Açık bir bölge olduğu için ücretsiz gezilir. Buradan kara surlarına, Fatih Camii'ne ya da yokuş aşağı Haliç kıyısındaki Balat ve Fener'e yürünebilir.

23. Balat'ın renkli sokakları

Haliç yamacında, boyalı evleri ve dik sokaklarıyla tanınan eski mahalle. Yüzyıllar boyunca Musevi, Rum ve Ermeni cemaatlerinin bir arada yaşadığı Balat, bu karışık geçmişin izlerini sinagogları, kiliseleri ve eski konut mimarisiyle taşır. Son yıllarda renkli cepheler, kafeler ve antikacılarla fotoğrafçıların gözde bölgesi oldu, bu da hafta sonları sokakları oldukça kalabalıklaştırıyor. En iyi hali erken sabah, dükkanlar açılmadan ve turist grupları gelmeden önceki saatlerdir. Sokaklar dik ve engebelidir, rahat ayakkabı gerekir. Bir mahalle olduğu için gezmek ücretsizdir ama burada insanların yaşadığını unutmamak, fotoğraf çekerken saygılı olmak gerekir. Balat'a bitişik Fener mahallesi, Patrikhane ve kırmızı okul aynı yürüyüşün devamıdır.

24. Fener Rum Patrikhanesi

Fener kıyısına yakın, sade bir avlunun içindeki Ekümenik Patrikhane, Dünya Ortodoks Hristiyanlığının manevi merkezidir. İstanbul Rum Ortodoks Kilisesi'nin makamı olan yapı, Konstantinopolis Patriği'nin bin yılı aşan geleneğini bugüne taşır. Ana kilise olan Aya Yorgi, dıştan mütevazı görünse de içinde eski ikonalar, oyma ahşap ve dini eserler barındırır. Burası bir turistik anıt değil, işleyen bir dini merkezdir, bu yüzden sessizlik ve saygılı giyim beklenir; ayinler sırasında ziyaret düzeni değişir. Giriş çoğu zaman ücretsizdir ama saatler değişebilir, önceden teyit edin. Balat'ın renkli sokaklarından yürüyerek gelinir. Hemen yamaçta, kırmızı tuğlalı büyük okul binası Fener Rum Erkek Lisesi silueti belirler.

25. Fener Rum Erkek Lisesi (Kırmızı Mektep)

Fener yamacının üzerinde, kırmızı tuğlasıyla Haliç manzarasına hakim büyük okul binası. Halk arasında "Kırmızı Mektep" ya da "Kırmızı Kale" diye anılan yapı 19. yüzyıl sonunda inşa edildi ve yüzyıllardır süregelen Rum eğitim geleneğinin en görünür simgesidir. Anıtsal cephesi, kuleyi andıran kütlesi ve tepedeki konumuyla bölgenin en tanınan siluetlerinden biridir. Hala işleyen bir okul olduğu için içi genelde ziyarete kapalıdır, ama dışarıdan görünüşü ve yamaçtan çıkan yürüyüş başlı başına değer. En iyi fotoğraf açısı aşağıdaki sokaklardan yukarı bakınca çıkar. Bina bir mahallenin içindedir, çevresi sakin ve yerel dokusunu korur. Buradan yokuş yukarı kara surlarına ve Kariye Camii yönüne devam edilebilir.

26. Kariye Camii (Khora) ve kara surları

Yarımadanın batı ucuna yakın, kara surlarının hemen içinde duran ve aslında Bizans'tan kalma bir kilise olan yapı. Khora Manastırı'nın kilisesi olarak yapıldı ve 14. yüzyıla tarihlenen mozaik ve fresklerinin zenginliğiyle Bizans sanatının en önemli örneklerinden biri sayılır; İsa'nın ve Meryem'in hayatını anlatan sahneler duvarları ve kubbeleri baştan sona kaplar. Fetihten sonra camiye çevrildi, uzun süre müze oldu ve son dönemde yeniden cami işlevi kazandı; bu değişiklik ziyaret düzenini ve mozaiklerin görünürlüğünü etkiler, güncel durumu resmî kaynaktan teyit edin. Çekirdekten uzaktır, ulaşım için otobüs ya da taksi gerekir. Hemen yanında Theodosius kara surları, şehri bin yıl koruyan hattın kalıntıları olarak uzanır.

Kaç gün ve nasıl gezilir

Yarımadayı iki ya da üç güne yayın ve her günü bir ya da iki bölgeye ayırın. Aceleye getirmek en büyük hatadır; anıtların çoğu içeride uzun zaman ister ve arazi yokuşludur.

Öneri bir plan: **Birinci gün Sultanahmet.** Ayasofya, Sultanahmet Camii, Hipodrom, Yerebatan, Topkapı ve Arkeoloji Müzeleri, sonra Gülhane ve Sarayburnu. Bu bölge tek başına dolu bir gündür.

**İkinci gün çarşılar ve Eminönü.** Çemberlitaş ve Nuruosmaniye'den Kapalıçarşı'ya, oradan yokuş aşağı Mısır Çarşısı, Rüstem Paşa, Yeni Cami ve Galata Köprüsü. Öğleden sonra yokuş yukarı Süleymaniye. Alışveriş ve cami dengesi bu güne iyi oturur.

**Üçüncü gün Süleymaniye'den Balat-Fener'e.** Bozdoğan Su Kemeri, Şehzadebaşı, Zeyrek, Fatih Camii ve Yavuz Selim'i gördükten sonra Kadınlar Pazarı'nda yemek, ardından Haliç kıyısına inip Balat, Fener ve Kariye. Bu gün en çok yürüyüş ister, rahat ayakkabı şart. İki güne sığdıracaksanız üçüncü günü kısaltın ama Sultanahmet'i tek başına bir güne bırakın.

Nasıl gidilir

T1 tramvayı yarımadanın omurgasıdır ve çekirdek bölgeleri birbirine bağlar: Sultanahmet, Çemberlitaş, Beyazıt (Kapalıçarşı) ve Eminönü aynı hat üzerindedir, aralar birkaç dakikadır. Şehrin çoğu yerinden bu hatta bağlanmak mümkündür.

Karşı kıyıdan gelenler için vapur en keyifli yoldur; Kadıköy, Üsküdar ve Beşiktaş'tan Eminönü'ne düzenli vapurlar işler ve iskele doğrudan çarşıların dibine çıkar. Sirkeci ise Marmaray ile Asya yakasına bağlanır.

Bölgelerin çoğu birbirine yürüme mesafesindedir ama arazi engebeli ve yokuşludur; Süleymaniye, Zeyrek ve Balat dik sokaklar demektir. Balat, Fener ve Kariye çekirdeğe göre uzaktır; buralara otobüs, Haliç boyunca vapur ya da taksi ile ulaşmak zaman kazandırır. Güncel hat ve saatleri resmî kaynaktan teyit edin.

Cami ve ziyaret adabı

Yarımadanın büyük anıtlarının çoğu işleyen camidir, yani turistik bir mekan değil ibadet yeridir. Birkaç basit kurala uymak hem saygı gereğidir hem de içeri girmenizi kolaylaştırır.

Mütevazı giyinin: hem kadınlar hem erkekler için omuzları ve dizleri kapatan kıyafet uygundur. Kadınlar başını bir eşarpla örter; birçok caminin girişinde ödünç örtü ve etek bulunur. Girişte ayakkabılar çıkarılır, çoğu yerde poşet verilir.

Namaz vakitlerinden kaçının. Günde beş vakit namaz vardır ve bu saatlerde, özellikle Cuma öğle namazında, ziyaret ya durur ya da alan ibadete ayrılır. Cami sessiz tutulmalı, namaz kılanların önünden geçilmemeli, fotoğrafta insanlar ön planda ise izin sorulmalıdır. Bu kurallar Ayasofya, Sultanahmet, Süleymaniye ve Kariye dahil işleyen tüm camiler için geçerlidir.

Sık sorulan sorular

**Tarihi Yarımada için kaç gün ayırmalıyım?** En az iki, rahat bir gezi için üç gün. Bir gün Sultanahmet'e, bir gün çarşılar ve Süleymaniye'ye, bir gün Balat-Fener ve Kariye'ye ayırmak yarımadayı koşuya çevirmeden gezmenin yoludur.

**Hangi bölgeden başlamalıyım?** Sultanahmet'ten. Anıtsal çekirdek burada toplanır ve en çok zaman isteyen yer burasıdır; sabah erken girip Topkapı ile Ayasofya'yı kalabalık artmadan görmek en iyisidir.

**Bir gün yeter mi?** Tüm yarımada için hayır. Bir günde ancak Sultanahmet çekirdeğini hakkıyla görebilirsiniz. Tek gününüz varsa Ayasofya, Sultanahmet Camii, Yerebatan ve Topkapı'ya odaklanıp gerisini başka güne bırakın.

**Camilerde kıyafet kuralı nedir?** Omuz ve dizler kapalı olmalı; kadınlar başını örter. Çoğu caminin girişinde ödünç örtü ve etek vardır, ayakkabılar çıkarılır. Namaz vakitlerinde ziyaret düzeni değişir.

**Kalabalıktan kaçmak için en iyi zaman nedir?** Sabah erken saatler ve akşamüstü. Anıtlar açılışta en seyrektir, öğleye doğru dolar. Hafta içi hafta sonundan sakindir; Kapalıçarşı Pazar günleri ziyarete kapalıdır.