Kırıkkale'de Gezilecek Yerler: Büklükale, Çeşnigir Köprüsü ve Kızılırmak Vadisi

Kırıkkale gerçekte neye benziyor?

Kırıkkale bir köyden değil, bir fabrikadan büyüdü. 1920'lerin sonunda burada Kırık adında on iki haneli bir yerleşim vardı. Devletin buraya mühimmat fabrikası kurma kararı ve demiryolunun geçmesi, otuz yıl içinde o yerleşimi on binlerce kişilik bir işçi şehrine çevirdi. Bugün merkezde gördüğünüz geniş bulvarlar, lojman blokları ve fabrika mahalleleri o dönemin planlamasından kalma. Kırıkkale 1989'da il oldu, yani Türkiye'nin en genç illerinden biri.

Gezgin açısından bunun sonucu net: şehir merkezinde eski kent dokusu yok, çünkü hiç olmadı. Osmanlı çarşısı, kale, tarihi cami avlusu arayan burada bir şey bulamaz. Kırıkkale'nin görülecek şeyleri merkezin dışında ve dağınık. Güneybatıda Kızılırmak'ın açtığı vadi ve üzerindeki Selçuklu köprüsü, güneyde Keskin'in taş yapıları ve türbeleri, kuzeydoğuda Delice'nin bozkır kasabaları.

Dürüst olalım: Kırıkkale bir tatil ili değil, yol üstü ili. Ankara'ya seksen kilometre, Kapadokya ve Karadeniz yolları buradan geçiyor ve çoğu insan burayı benzin alırken görüyor. Buna karşılık Ankara'dan sabah çıkıp Büklükale'yi, Çeşnigir Köprüsü'nü ve Kapulukaya vadisini görüp akşam dönmek gayet gerçekçi bir plan. Aşağıda 10 numaralı durak var, numaralar haritadaki pinlerle aynı.

Hızlı Cevap

Kırıkkale'yi üç hat halinde düşünün: güneybatıda Karakeçili ile Kızılırmak vadisi, güneyde Keskin ve Dinek Dağı, kuzeydoğuda Balışeyh ile Delice.

• Ankara'ya yaklaşık 80 kilometre, karayoluyla bir saat civarında.
• En güçlü iki durak Büklükale ile Çeşnigir Köprüsü; ikisi birbirine dört yüz metre.
• Ana hat bir tam güne sığıyor, merkez artı vadi için yarım gün yeter.

Kırıkkale'de gezilecek yerler

1. Büklükale

Karakeçili'nin doğusunda, Kızılırmak'ın kıvrıldığı noktada yükselen kayalık tepe. 2009'dan bu yana Japon ve Türk ekiplerin yürüttüğü kazılar burada üç kültür katı buldu: Osmanlı dönemi, Demir Çağı ve Geç Tunç Çağı. Asıl mesele alt kat. Yerleşim MÖ 2. binyılın ikinci yarısında, yani Hitit İmparatorluk döneminde surla çevrili bir kentti ve yangın izleri taşıyor. Konum tesadüf değil; ırmağın geçit verdiği bir noktada, kuzey ile güney arasındaki trafiği kontrol ediyor.

Ne bulacağınızı baştan bilin. Burası düzenlenmiş bir ören yeri değil. Tabela az, ziyaretçi yolu yok, kazı sezonu dışında alanda kimseyle karşılaşmayabilirsiniz. Gördüğünüz şey taş sıraları, açma kesitleri ve tepeden ırmağa bakan manzara. Buna karşılık Kırıkkale'nin arkeolojik olarak en ciddi yeri burası ve tepeye çıkmak on dakika sürüyor. Çeşnigir Köprüsü aşağıda, dört yüz metre ötede duruyor; ikisini tek durak sayın.

• Nasıl gidilir: Karakeçili merkezden doğuya, Kızılırmak kıyısına inen yol.
• Zaman: 45 dakika, köprüyle birlikte 1,5 saat.
• Yaygın hata: Kazı alanına dalmak. Açmaların kenarı gevşek, yağıştan sonra kayıyor.

2. Çeşnigir Köprüsü

Kızılırmak'ın üzerinde, Karakeçili ile Köprüköy arasında duran sivri kemerli taş köprü. 13. yüzyıla, Anadolu Selçuklu dönemine tarihleniyor. Adını sarayda yemek denetiminden sorumlu çeşnigir görevinden aldığı söyleniyor. Köprü hâlâ ayakta; ırmak burada dar bir yatakta aktığı için açıklık kısa, buna karşılık kemer yüksek duruyor.

Köprünün yanında bir de kervansaray vardı. Sanat tarihçisi Kurt Erdmann 1953 ve 1957'deki gezilerinde Çeşnigir Hanı'nı belgelemiş, ama bugün handan geriye bir şey kalmamış; kültür envanterinde kayıp olarak geçiyor. Yani burada gördüğünüz şey bir menzil noktasının yarısı.

Asıl konu vadi. Köprünün iki yanında Kızılırmak dik kayalıklar arasından geçiyor ve yörede burası kanyon diye anılıyor. Kapadokya ölçeğinde bir yarık beklemeyin, derinlik mütevazı. Ama bozkırın ortasında birden açıldığı için etkisi güçlü, sabah ve ikindi ışığında kayalıklar kızarıyor. Kıyıya inen patika var, aşağıda ırmak sesinden başka bir şey duyulmuyor.

• Nasıl gidilir: Büklükale'nin hemen altında, aynı yoldan.
• Zaman: 30-45 dakika.
• Yaygın hata: Öğle saatinde gitmek. Tepeden inen ışıkta vadi düz görünüyor.

3. Kapulukaya Barajı

Kızılırmak üzerinde, il merkezinin güneybatısında kurulu baraj. 1979 ile 1989 arasında yapılmış, gövde yüksekliği 61 metre. Hem Kırıkkale'nin içme suyunu veriyor hem elektrik üretiyor. Yaklaşım yolundan vadiye bakan geniş bir görüş açısı var ve Kızılırmak'ın buradaki hali il merkezinden hayal edilemeyecek kadar dar ve kayalık.

Baraj gölü Bahşılı ile Keskin arasında uzanıyor ve ilin en çok kullanılan hafta sonu alanı burası. Kıyıda olta balıkçılığı yaygın, düzlüklerde piknik yapılıyor. Su seviyesi yıla göre belirgin biçimde değişiyor. Kurak yıllarda kıyı çizgisi geriliyor ve arada çamurlu bir bant kalıyor, bu yüzden internette gördüğünüz fotoğraf ile gittiğinizde bulacağınız manzara aynı olmayabilir.

Gövde bir enerji tesisi. Çevresinde yürüyüş parkuru ya da seyir terası yok, aracınızı yol kenarında bırakıp bakıyorsunuz. Kullanılabilir kıyı aşağıda, Karaahmetli tarafında; barajı asıl olarak oraya giderken yol üstünde görün.

• Nasıl gidilir: Merkezden güneybatıya, Hacılar üzerinden.
• Zaman: 30 dakika, Karaahmetli ile birlikte yarım gün.
• Dikkat: Gövde ve santral çevresindeki yasak bölge levhalarına uyun.

4. Karaahmetli Tabiat Parkı

Bahşılı'ya bağlı Karaahmetli köyünün altında, Kapulukaya baraj gölünün kıyısında 107 hektarlık alan. 2009'da tabiat parkı ilan edildi. Alanın büyük bölümü bozkır, küçük bir kısmı ağaçlandırma sahası. Yani gölgeyi doğal ormanda değil, dikilmiş ağaç dizilerinin altında arayacaksınız.

Kırıkkale'nin doğa tarafındaki tek düzenlenmiş alanı burası. Kamp ve karavan yeri, piknik masaları, kamelyalar, tuvalet ve otopark var. Göl kıyısında balık tutuluyor, kıyı boyunca yürünüyor. Hafta sonları Kırıkkale ve Ankara'dan gelen aileler burayı dolduruyor, hafta içi neredeyse boş kalıyor.

Beklentiyi ayarlayın. Orman değil bozkır, göl de doğal göl değil baraj gölü. Yaz ortasında öğle saatleri sıcak ve rüzgârsız geçiyor, gölgeli masalar erken kapılıyor. İlkbahar ve sonbahar burada belirgin biçimde daha iyi. Köyden parka inen son bölüm stabilize olabiliyor, alçak araçla dikkat edin. Su kenarında rüzgâr akşamüstü kalkıyor, çadır kuracaksanız buna göre yer seçin.

• Nasıl gidilir: Merkezden güneybatıya, Bahşılı ve Karaahmetli köyü üzerinden.
• Zaman: Yarım gün.
• Dikkat: Giriş ve kamp koşulları orman idaresince belirleniyor, önceden teyit edin.

5. Hasandede Camii ve Türbesi

Merkeze bağlı Hasandede beldesinde, il merkezine yaklaşık 12 kilometre. Cami ve türbe yan yana duruyor. Yapının Kanuni Sultan Süleyman döneminde, 16. yüzyılda inşa edildiği anlatılıyor. Türbede yatan Hasan Dede yöre anlatısında Horasan'dan gelmiş, Osmanlı seferlerine katılmış ve bölgedeki anlaşmazlıklarda arabuluculuk yapmış bir derviş. Şiirleri Ahmed Yesevî ve Hacı Bektaş-ı Veli çizgisine bağlanıyor. İkinci türbede oğulları ile kızı yatıyor.

Buranın bir ziyaret yeri olduğunu unutmayın. Yıl boyunca gelen oluyor, ağustostaki Hacı Bektaş-ı Veli anma günlerinde kalabalık artıyor. Gelenlerin çoğu dua etmeye geliyor, gezmeye değil. Fotoğraf çekerken ve içeride dolaşırken buna dikkat edin; kadın ve erkek girişleri ayrı olabiliyor.

Beldenin kendisi de bakmaya değer. Eski taş evlerin bir kısmı ayakta ve sokak dokusu il merkezinde hiç bulamayacağınız türden. Nüfus 1990'dan bu yana ciddi biçimde azaldı, bu yüzden sokaklar çoğu gün sessiz.

• Nasıl gidilir: Merkezden güneye, Keskin yönündeki yoldan ayrılarak.
• Zaman: 1 saat.
• Dikkat: Cuma günleri ve dini günlerde ziyaret yoğun geçiyor.

6. Silah Sanayi Müzesi

Kırıkkale'nin neden var olduğunu anlatan tek yer burası. Müze, Makina ve Kimya Endüstrisi'nin Kırıkkale'deki tesisleri içinde. 1990'da açılmış, 1993'te daha geniş bir mekâna taşınmış. Koleksiyon Osmanlı döneminden bugüne üretilmiş tüfek, tabanca, mühimmat ve teknik ekipmandan oluşuyor. Türkiye'nin savunma sanayii geçmişini tek bir salonda takip edebildiğiniz birkaç yerden biri.

Pratik uyarı: burası belediye müzesi değil, sanayi tesisi içindeki kurum müzesi. Giriş koşulları, kimlik kontrolü ve ziyaret saatleri kuruma bağlı ve değişebiliyor. Kaynaklar hafta içi ve hafta sonu açık olduğunu söylüyor, ama gitmeden önce telefonla teyit edin. Grup ziyaretleri genellikle önceden bildirimle yapılıyor. Fotoğraf çekimi kısıtlı olabilir.

Müzeyi gördükten sonra merkezdeki fabrika mahallelerine bakın. Lojman blokları, işçi kulübü binaları ve geniş bulvarlar aynı hikâyenin devamı ve şehri anlamanın en kısa yolu. Eski tren istasyonu binası da aynı hattın üzerinde duruyor.

• Nasıl gidilir: Şehir merkezinden, tesis girişinden.
• Zaman: 1-1,5 saat.
• Yaygın hata: Haber vermeden gitmek. Kapıdan dönme ihtimali gerçek.

7. Keskin ve Taş Mektep

Keskin, il merkezinin güneydoğusunda, yarım saatlik sürüş mesafesinde. İlçenin en bilinen yapısı Taş Mektep: kırmızı Ankara taşından, dikdörtgen planlı bir Cumhuriyet dönemi okul binası. Yıllarca çocuk ve halk kütüphanesi olarak kullanıldı, bugün kaymakamlığa bağlı Hacı Taşan Kültür Merkezi. Ad, Keskinli bozlak ustası Hacı Taşan'dan geliyor ve bu tesadüf değil. Keskin, Abdal geleneğinin ve bozlağın merkezlerinden biri; ilçeyi gezerken bu müziği sormak yapıları gezmekten daha çok şey anlatıyor.

İlçe merkezinde bir de Sulu Mağara var. Bir caminin altındaki bu galeri antik dönemde maden ocağı olarak açılmış. Yürüme mesafesinde ama tabelası zayıf, yerini sormanız gerekebilir. Keskin'in güneybatısındaki Haydardede köyünde ise Haydar Sultan Türbesi duruyor, Alevi ziyaret geleneğinin il içindeki önemli duraklarından biri; kitabesi olmadığı için yapım tarihi bilinmiyor.

Ölçeği hatırlayın. Keskin küçük bir Anadolu ilçe merkezi, bir iki saatte dolaşılıyor.

• Nasıl gidilir: Merkezden güneydoğuya, Kırşehir yönündeki karayolu üzerinde.
• Zaman: 2 saat.
• Yaygın hata: Kültür merkezini hafta sonu kapalı bulmak. Önce kaymakamlığa sorun.

8. Dinek Dağı

Keskin ile Balışeyh arasında uzanan sırt, en yüksek noktası 1.700 metrenin üzerinde. Bozkırın ortasında yükseldiği için uzaktan belirgin görünüyor ve yöre türkülerinde adı geçiyor. Zirve kesimi Keskin sınırlarında kalıyor, kuzey etekleri Balışeyh'e bakıyor. Yörede hem Dinek hem Denek Dağı olarak anılıyor, iki adı da duyarsınız.

Dağın kuzey yamacında son yıllarda bir doğa ve at gezisi alanı kuruldu. Bungalov, çadır, okçuluk ve zipline gibi etkinlikler orada toplanmış. Kar yağdığında kayak yapıldığı oluyor ama düzenli bir kayak merkezi yok; tesis, pist ve mekanik tesisat beklemeyin.

Asıl sebep manzara. Yükseklik farkı çok değil, ama çevre düz olduğu için sırttan bakınca Kızılırmak havzasının büyük bölümü görülüyor. İlkbaharda yamaçlar yeşeriyor, temmuzdan sonra her yer sarıya dönüyor. Yolların bir kısmı stabilize, kışın kar ve buzlanma normal. Sırtta ağaç yok, yani sıcak günlerde gölge de yok.

• Nasıl gidilir: Keskin ya da Balışeyh tarafından, köy yollarıyla.
• Zaman: Yarım gün.
• Dikkat: Sisli havada sırt yolunda görüş çok düşüyor.

9. Koçubaba Türbesi ve Camii

Balışeyh'e bağlı Koçubaba köyünde, il merkezinin kuzeydoğusunda. Türbe sekizgen planlı, içi kubbeli, dışı piramit çatılı. Kesme taş ile moloz taş birlikte kullanılmış. Kitabesi olmadığı için yapım tarihi bilinmiyor; eski fotoğraflarda kapı üstünde bir levha izi görülüyor, o levha bugün yerinde değil.

Koçu Baba yöre anlatısında Hacı Bektaş-ı Veli'nin dervişlerinden. Evliya Çelebi Seyahatname'de burada üç gün kaldığını yazıyor, yani bu nokta en az 17. yüzyıldan beri hem konak hem ziyaret yeri. Türbenin çevresindeki mezarlıkta Dedeler sülalesinin mezarları bulunuyor, bunların Koçu Baba'nın soyundan geldiği söyleniyor. Hemen yanında aynı adı taşıyan cami var.

Ziyaret bugün de sürüyor, adak geleneği canlı. Türbe ve mezarlık aynı avluda, dolayısıyla burada gezmekten çok bakmak gerekiyor. Köy küçük, yol asfalt ve ana hattan sapma kısa. Kuzeydoğuya geçiyorsanız bu durak Delice ile aynı güne rahat sığıyor ve ikisi arası bir saatten az.

• Nasıl gidilir: Balışeyh'ten kuzeye, köy yolundan.
• Zaman: 45 dakika.
• Dikkat: Türbe içinde ayakkabı çıkarılıyor, sessizlik bekleniyor.

10. Karabekir Köprüsü ve Delice

Delice ilin kuzeydoğu ucunda, Ankara ile Samsun ve Sivas yönlerinin ayrıldığı kavşak bölgesinde. İlçenin doğusunda, Çoğul yakınında 1936'da tamamlanmış bir köprü var: Karabekir Köprüsü. Beton gövdesi ve keskin hatlarıyla dönemin taş köprü alışkanlığından ayrılıyor, uzaktan asma köprü görünümü veriyor. Erken Cumhuriyet mühendisliğinin sahada görülebilecek örneklerinden biri ve Kırıkkale'de bu türden başka bir yapı yok.

Delice'ye bağlı Çerikli kasabasında bir de saat kulesi duruyor. 20. yüzyıl yapısı, kasaba meydanında; eski tren istasyonu binasıyla birlikte küçük bir Cumhuriyet dönemi dokusu oluşturuyor. Çerikli demiryolu yüzünden büyümüş bir kasaba ve bu, Kırıkkale'nin genel hikâyesinin küçük ölçekli bir tekrarı.

Bu hattı ayrı bir gezi olarak planlamayın. Delice merkeze 60 kilometre uzakta ve arada bakılacak çok az şey var. Mantıklı olan, Çorum ya da Samsun yönüne giderken yolu buradan geçirmek.

• Nasıl gidilir: Merkezden kuzeydoğuya, Samsun yönündeki karayolu üzerinde.
• Zaman: Yol üstü mola olarak 1 saat.
• Yaygın hata: Köprüyü ilçe merkezinde aramak. Doğuda, köy yolunun üzerinde.

Ne zaman gidilir

Nisan ile haziran arası en iyi dönem. Bozkır yeşil, Kızılırmak dolu akıyor ve baraj gölü kıyısı henüz kalabalık değil.

Eylül ve ekim ikinci iyi dönem. Hava berrak, Karaahmetli sakin, Karakeçili'deki Ertuğrul Gazi şenlikleri eylül başında yapılıyor.

Temmuz ve ağustos sıcak ve kuru geçiyor, açık alanda gölge neredeyse yok. Aralık ile şubat arası soğuk ve renksiz; kar yağdığında köy yolları zorlaşıyor, ama ana yollar açık kalıyor.

Kaç gün yeter

Bir tam gün ana hattı kapatıyor. Sabah Kapulukaya ve Karaahmetli, öğleden sonra Büklükale ve Çeşnigir Köprüsü.

İkinci günü güneye verin: Hasandede, Keskin ve Dinek Dağı. Üçüncü güne gerek yok. Balışeyh ile Delice'yi ilden çıkarken yol üstünde görün.

Ankara'da kalıp günübirlik gelmek çoğu gezgin için en verimli seçenek.

Nerede kalınır

Konaklamanın tamamına yakını il merkezinde ve şehir meydanı çevresinde toplanmış. Otel sayısı az; çoğu iş seyahati ve üniversite ziyaretçisi için çalışıyor, hafta içi dolabiliyor.

Merkez dışında düzenli otel yok. Karaahmetli'de kamp ve karavan alanı, Dinek Dağı tarafında bungalov tipi konaklama bulunuyor ve ikisi de mevsimlik. Ankara'dan günübirlik gelmek çoğu durumda daha mantıklı.

Ulaşım

Ankara'ya yaklaşık 80 kilometre. Otoyol ve D200 üzerinden sürüş bir saat civarında. Kırıkkale aynı zamanda Ankara ile Samsun, Sivas ve Kayseri yönleri arasındaki geçiş noktası, bu yüzden şehirlerarası otobüs bağlantısı iyi.

Demiryolu iki katmanlı. Ankara-Sivas yüksek hızlı hattının Kırıkkale garı 2023'te açıldı ve şehir merkezinin kuzeydoğusunda kalıyor. Eski hat ise şehrin içinden geçiyor; Irmak istasyonu Karabük yönüne ayrılan kolun kavşağı.

İl içinde araç pratik olarak zorunlu. İlçe merkezlerine minibüs var, ama Büklükale, Karaahmetli, Haydardede ve Dinek Dağı toplu taşımayla ulaşılmıyor.

Ne yenir

Kırıkkale mutfağı bir İç Anadolu bozkır mutfağı: bulgur, yoğurt, tarhana ve et. Keskin tava ilçe adıyla anılan tencere yemeği. Arabaşı bir kış çorbası, yanında hamurla yeniyor. Analı kızlı bulgur köftesi ve balkabağı dolması ev sofralarında yaygın.

Sızgıt kavrulup kendi yağında saklanan et ve köylerde hâlâ yapılıyor. Madımak ile omaç gibi ot yemekleri ilkbaharda çıkıyor. Tarhananın hem unlusu hem yoğurtlusu var, ikisini de sorun.

Merkezde esnaf lokantaları çarşı hattında yoğun. İlçelerde seçenek gerçekten az; Delice ve Sulakyurt tarafında öğle yemeğini şansa bırakmayın.

Dürüst uyarılar

Kırıkkale turistik bir il değil. Abartmadan söyleyelim: on durağın tamamı bir güne sığıyor ve hiçbiri tek başına yolculuk sebebi değil. Ankara programınıza eklenecek bir gün olarak düşünün.

Şehir merkezinde gezilecek tarihi doku yok. Merkez 20. yüzyıl işçi şehri, bunu bilerek gelin.

Tabela ve bilgilendirme zayıf. Büklükale, Haydardede ve Sulu Mağara gibi yerlerde yolu köyden sormanız gerekebilir.

Bazı ilçelerde neredeyse hiçbir şey yok. Sulakyurt, Çelebi ve Yahşihan için bu rehberde durak vermiyoruz; gitmeye değer doğrulanmış bir yer bulamadık ve uydurmak yerine boş bırakıyoruz.

Ücret, saat ve giriş koşulları hızlı değişiyor. Müze ile tabiat parkı için resmî kaynaktan teyit alın.

Sık sorulan sorular

**Kırıkkale bir gezi için yeterli mi?** Tek başına değil. Bir tam gün ana durakları kapatıyor. Ankara ya da Kapadokya yolculuğuna eklenecek bir mola olarak düşünmek daha gerçekçi.

**Ankara'dan günübirlik gidilir mi?** Evet, en mantıklı yöntem bu. Seksen kilometre ve bir saatlik sürüş; sabah çıkıp akşam dönebilirsiniz.

**Büklükale'de ne görülüyor?** Kazı alanı, taş sıraları ve Kızılırmak vadisine bakan tepe. Düzenlenmiş bir ören yeri değil, ziyaretçi altyapısı yok.

**Karakeçili şenlikleri ne zaman?** Ertuğrul Gazi'yi anma şenlikleri genellikle eylül başında yapılıyor. Karakeçili aşiretinin Kayı boyu ve Ertuğrul Gazi ile bağı yerel anlatıya ve soy iddiasına dayanıyor, belgeye dayalı bir tarih değil. Şenliği bu çerçevede okuyun.

**Kırıkkale'de arkeoloji müzesi var mı?** Devlet arkeoloji müzesi yok. Ziyaret edilebilen tek müze, sanayi tesisi içindeki Silah Sanayi Müzesi.